این روزها که نام فاطمه(س) بیش از هر زمان دیگری بر زبان‌ها جاری بوده و دل‌های شیفتگان اهل‌بیت(ع) داغدار غربت و مظلومیت آن بانوی دوعالم است، شاید هیچ آیه‌ای به اندازه سوره کوثر نتواند تسلی‌بخش دل‌های ما باشد. سوره‌ای که در آن، خداوند متعال خیر کثیر را به پیامبرش وعده داد و مفسران بزرگ شیعه و اهل سنت در طول قرن‌ها، یکی از روشن‌ترین مصادیق آن را نسل حضرت زهرا(س) دانسته‌اند. این وعده قرآنی نه فقط یک خبر غیبی از گذشته، بلکه آینه‌ای است که امروز، ما را به تأمل در جایگاه سادات و امامزادگان و مسئولیت سنگین آنان در برابر مردم فرامی‌خواند.
در گفت‌وگو با حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم پاک‌نیا تبریزی، پژوهشگر تاریخ اسلام و مؤلف آثاری چون «درس‌هایی از حضرت زهرا(س) برای خانواده‌های جوان» به یکی از روشن‌ترین جلوه‌های اعجاز قرآن در سوره کوثر می‌پردازیم؛ همان وعده‌ای که قرن‌ها پیش از تحقق، در دل وحی جای گرفت و امروز رد پای آن را می‌توان در جای جای جهان اسلام دید. با ما همراه باشید.
کوثر؛ وعده‌ای که مفسران بر آن اتفاق دارند
حجت‌الاسلام پاک‌نیا با اشاره به اینکه سوره کوثر در پاسخ به کسانی نازل شد که پیامبر اکرم(ص) را به دلیل نداشتن فرزند پسر سرزنش می‌کردند، توضیح می‌دهد: خداوند در این سوره می‌فرماید: «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ» و سپس دشمن پیامبر(ص) را «أَبْتَر» می‌خواند. بسیاری از مفسران شیعه و اهل سنت، ازجمله شیخ طوسی در مجمع‌البیان (ج۱۰، ص۸۳۶)، فخر رازی، آلوسی و بیضاوی، یکی از روشن‌ترین مصادیق کوثر را نسل پیامبر(ص) از طریق حضرت فاطمه(س) دانسته‌اند.
وی می‌گوید: علامه طباطبایی در المیزان تأکید می‌کند عبارات این سوره و قرائن آن روشن می‌کند مقصود از کوثر، فرزندان و ذریه حضرت زهرا(س) هستند و این خود یکی از معجزات قرآن در عرصه پیشگویی و آگاهی‌های غیبی است؛ زیرا در طول تاریخ، هیچ نسلی به اندازه نسل فاطمه(س) ریشه‌دار، ماندگار و فراوان نبوده است. این در حالی است که فشارها و سرکوب‌های فراوانی بر فرزندان آن حضرت وارد شد.
این محقق تاریخ اسلام می‌افزاید: شیخ ابوالفتوح رازی نیز در تفسیر خود همین معنا را برگزیده و با اشاره به حادثه کربلا می‌گوید خداوند تنها از نسل امام حسین(ع) عالم را پر کرد. این مفسران تأکید می‌کنند اگر کوثر تنها به معنای خیر کثیر بود و اشاره‌ای به نسل نداشت، آوردن کلمه «إِنَّ» در جمله «إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ» فایده‌ای نداشت.
نسلی که دشمنان را نابود کرد و خود ماند
حجت‌الاسلام پاک‌نیا با اشاره به گستره پراکندگی نسل حضرت زهرا(س) در جهان تصریح می‌کند: امروزه کمتر کشور اسلامی را می‌توان یافت که در آن، نشانی از این نسل سرفراز نباشد؛ از عراق و ایران گرفته تا مصر و مراکش و دیگر سرزمین‌های اسلامی، میلیون‌ها نفر از سادات و فرزندان آن حضرت در آن‌ها زندگی می‌کنند و این حضور گسترده، خود گواهی روشن بر تحقق وعده قرآنی خداوند در سوره کوثر به پیامبرش است.
وی در ادامه می‌گوید: در مقابل، سلسله‌هایی که به آزار و کشتار فرزندان حضرت زهرا(س) پرداختند، از امویان گرفته تا عباسیان و ایوبیان، امروز هیچ اثری از آنان در تاریخ باقی نمانده است. این همان مصداق آیه «إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ» است. دشمنان پیامبر(ص) بریده شدند و نسل او ماندگار شد.
این پژوهشگر تاریخ اسلام یادآور می‌شود: در میان این نسل، شخصیت‌های برجسته‌ای از عالمان، فقیهان، شاعران و اندیشمندان ظهور کرده‌اند که جهان اسلام از وجودشان بهره‌مند بوده است. از سید رضی و سید مرتضی گرفته تا علامه حلی، سید بحرالعلوم، میرزای شیرازی و امام خمینی(ره)، همه از برکات وجودی حضرت زهرا(س) هستند. اینان مصداق روشن کوثرند و نامشان در تاریخ اسلام می‌درخشد.
شرطی که احترام سادات را معنا می‌بخشد
حجت الاسلام پاک‌نیا در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به روایات فراوانی که در فضیلت فرزندان حضرت فاطمه(س) وارد شده، توضیح می‌دهد: پیامبر اکرم(ص) فرمود: «مَنْ أَکْرَمَ أَوْلَادِی فَقَدْ أَکْرَمَنِی»؛ هر کس فرزندان مرا گرامی بدارد، مرا گرامی داشته است. همچنین در روایتی دیگر فرمود: «إِنَّ فَاطِمَةَ أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَحَرَّمَ اللَّهُ ذُرِّیَّتَهَا عَلَی النَّارِ»؛ فاطمه پاکدامن بود و خداوند آتش جهنم را بر فرزندان او حرام کرده است. این روایات نشان‌دهنده جایگاه والای سادات در نزد خدا و رسول او است. این استاد حوزه و دانشگاه تأکید می‌کند: اما نکته مهم این است این احترام و جایگاه، مشروط است. امام رضا(ع) در برخورد با برادرش زید بن موسی که به فضیلت سادات بر خود می‌بالید، فرمود: «یَا زَیْدُ أَغَرَّکَ قَوْلُ نَاقِلِی الْکُوفَةِ أَنَّ فَاطِمَةَ أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَحَرَّمَ اللَّهُ ذُرِّیَّتَهَا عَلَی النَّارِ فَوَاللَّهِ مَا ذَلِکَ إِلَّا لِلْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ وَوُلْدِ بَطْنِهَا خَاصَّةً» (عیون أخبار الرضا(ع)، ج ۲، ص ۵۱)؛ ای زید! سخن ناقلان کوفه تو را مغرور کرده که می‌گویند خداوند ذریه فاطمه(س) را از آتش جهنم مصونیت بخشیده است. به خدا قسم آنچه شنیده‌ای مخصوص حسن(ع) و حسین(ع) و فرزندان آن دو است. سپس امام فرمود: آیا موسی بن جعفر(ع) که خدا را اطاعت می‌کرد و روزها روزه می‌گرفت و شب‌ها به عبادت می‌پرداخت، با تو که از فرمان خدا سرپیچی می‌کنی، در قیامت یکسان خواهید بود؟
وی تصریح می‌کند: از این روایت به خوبی روشن می‌شود نسب به تنهایی ملاک برتری نیست؛ بلکه تقوا و عمل صالح است که انسان را بالا می‌برد. قرآن کریم نیز در آیه ۳۴ سوره نساء می‌فرماید: «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْرَاهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ»؛ نزدیک‌ترین مردم به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کرده‌اند. همچنین درباره فرزند نوح(ع) می‌فرماید: «قَالَ یَا نُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صَالِحٍ» (هود، ۴۶)؛ ای نوح! او در حقیقت از کسان تو نیست، او کرداری ناشایسته دارد.
این کارشناس تاریخ اسلام تصریح می‌کند: بنابراین احترام سادات در جامعه اسلامی، در کنار حفظ حرمت آنان، باید با یادآوری مسئولیت سنگین‌ترشان همراه باشد. سادات باید بیش از دیگران در پیمودن راه حق و خدمت به مردم بکوشند. امیرالمؤمنین(ع) در این باره فرمود: «وَاللَّهِ لَوْ أَنَّ الْحَسَنَ وَالْحُسَیْنَ فَعَلَا بِمِثْلِ الَّذِی فَعَلْتَ مَا کَانَتْ لَهُمَا عِنْدِی هَوَادَةٌ» (نهج‌البلاغه، نامه ۴۱)؛ به خدا قسم اگر حسن(ع) و حسین(ع) چنان می‌کردند که تو کردی، از من روی خوش نمی‌دیدند. این نشان می‌دهد مسئولیت سادات در برابر عدالت و حق، بیش از دیگران است.
امامزادگان؛ میراثی که باید پاس داشت
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه امامزادگان در کشورهای اسلامی به‌ویژه ایران می‌گوید: در هر نقطه از این سرزمین، یکی از نوادگان حضرت زهرا(س) آرمیده است و محل آرامش و کانون اجتماع شیفتگان آل‌محمد(ع) شده است. این امامزادگان چنان عظمتی دارند که بهترین و پاک‌ترین نقطه هر شهر و دیار محسوب می‌شوند. گرفتاران و حاجتمندان با هزاران امید به این مکان‌های مقدس پناه می‌آورند و روح خود را صفا می‌بخشند.
استاد پاک نیا در پایان تأکید می‌کند: این همان تفسیر کوثر است که خداوند متعال فاطمه(س) و نسل او را برای پیامبرش و امتش خیر کثیر و منشأ برکات قرار داده است. در مقابل، تمام کسانی که به فرزندان حضرت فاطمه(س) آزار رساندند و به قتل و کشتار آنان پرداختند، نابود شدند و هیچ اثری از آنان دیده نمی‌شود. این همان وعده قرآنی است که «إِنَّ شَانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ». امروز باید قدردان این میراث باشیم و در حفظ حرمت و جایگاه سادات بکوشیم؛ همان‌گونه که آنان را به پیروی از راه اجداد طاهرینشان و خدمت به جامعه اسلامی فرامی‌خوانیم.
نظر شما